|
تاريخچه شهر خوي :
شهر خوي مركز شهرستان خوي در استان آذربايجان غربي با پهنه
اي حدود 30 كيلومتر مربع در شمال استان آذربايجان غربي واقع شده است . معني
واژه خوي و ريشه اين نام و اينكه از چه زماني به اين شهر خوي گفته اند روشن
نيست . محمد امين رياحي ، نويسنده كتاب تاريخ خوي بر اين باور است كه شايد
واژه خوي با جزء آخر نام شهر « اولخو » كه 2700 سال پيش در همين جا قرار
داشته يا با جزء آخر نام « ساردوري » دژي كه يكي از شاهان اورارتو به نام
ساردوري در كنار شهر اولخو ساخته بوده است ، بي ارتباط نباشد . واژه خوي در
زبان كردي و پهلوي به معني نمك است از آن جا كه كردان بازمانده مادها بوده
و يا اين كه به گفته خودشان مادها از آنها هستند و تا كنون زبان باستاني
خود را كه گونه اي از زبان پارسي باستان است حفظ كرده اند ، مي توان گفت كه
ساكنان نخستين خوي از مادها بوده اند و اينان مسكن نخستين خود را به دليل
وجود معادن نمك در اين ناحيه « خوي » ناميده اند . از آنجا كه شهر خوي در
سرزمين نسبتاً پست قرار گرفته است . در اصطلاح محلي آن را « خودي چو خوري »
مي نامند . كاربرد نام خوي در شعر فارسي ، از جمله در شعرهاي خاقاني شرواني
، لامعي گرگاني و ديگران ، نشان مي دهد كه بيان آن در سده هاي گذشته هم به
صورت امروزي بوده است . شاعران با استفاده از اينكه اين واژه ( خوي ) به
معني عرق هم هست و در پهلوي
xvai
بيان مي شده است مضمون هايي به صنعت ايهام پرداخته اند و ظهير خونجي شاعر
سده 6 و 7 هجري قمري در يك رباعي ، اصل گل سرخ را از شهر خوي دانسته است .
گل را مبارك رخ و فرخنده پي است هر جا
كه بود زينت آن جا ز وي است
گفتم : ز كدام شهري ، اي من خاكت گفتا :
نشنيده اي كه اصلم ز خوي است
بنا به اظهار نظر ظهيري ، امروز نيز گل سرخ در شهر خوي و
پيرامون آن فراوان است و حتي گونه هايي از آن در باغ هاي شهر ، به صورت
خودرو بن و ريشه دارد و گل و گلاب خوي داراي امتياز و ويژه اي است . ماه
خرداد را هم كه گلها شكفته مي شوند « گله ماه » مي نامند كه به صورت پهلوي
« ماه گل » است و اين تعبير كهن نيز پيشينه بسيار بازار گل سرخ را در اين
شهرستان مي دهد و همه اينها ادامه آبادي و فرهنگ را در شهر خوي در طي سدها
مي رساند . اين شهر از قديم الايام داراي اهميت استراتژيك بوده است تا آنجا
كه فتحعلي شاه قاجار با راهنمايي ژنرال گاردن ديوار استواري گرد آن ساخت .
اين شهر يكي از شهرهاي كهن ايران است كه در دوران مادها و پيش از آنها وجود
داشته است و در دوران هخامنشي ، اشكاني و ساساني نيز جز قلمرو آن ها بوده
است . اين شهر در طي تاريخ كهن خود بارها توسط سرداران و پادشاهان مختلف از
قبيل عتبه بن فرقد سلمي سردار اسلام و يوسف بن ابوالساج فتح شد . اين شهر
به دليل جايگاه جغرافيايي و نظامي كه داشت ، از اهميت زيادي برخوردار بود .
جنگ چالدران بين شاه اسماعيل و سلطان سليم در 920 هجري قمري در 70 كيلومتري
شهر خوي در گرفت و همچنين در دوران حكومت بازماندگان نادرشاه افشار و زنديه
، امراي خاندان دنبلي مدتها در خوي حكومت كردند .
شهر خوي در عرض جغرافيايي َ32 و ْ38 شمالي و طول جغرافيايي
َ58 و ْ44 شرقي قرار گرفته است و ارتفاع آن از سطح دريا 1103 متر ميباشد و
رودخانه قطورچاي از منطقه قطور كه در نزديكي خوي قرار دارد ميگذرد .
با توجه به اينكه در طول دورة آماري 1986 لغايت 1996 متوسط
درجه حرارت گرمترين ماه 83/31 درجه سانتيگراد و ميانگين بارندگي سالانه
6/214 ميليمتر و ميانگين دماي متوسط سالانه 4/13 درجه سانتيگراد بوده است.
اقليم شهر خوي نسبت به اروميه خشكتر و گرمتر ميباشد.
ميانگين روزهاي يخبندان در طي اين دورة آماري 2/112 روز
ميباشد و متوسط سرعت وزش باد 2200 متر بر ثانيه و ميزان متوسط رطوبت طي
اين دورة آماري 36/59 درصد ميباشد.
ويژگيهاي جغرافياي تاريخي شهرستان خوي :
خوي بعلت همسايگي با دو كشور خارجي در گذشته داراي اهميت
نظامي و سياسي بوده است. صرف نظر از وضع ظاهري شهر كه حاكي از تجاري بودن
آن است. طبق مدارك موجود خوي از زمانهاي قديم اهميت بسياري داشته است. پيش
از اسلام ، شعبه اي از بزرگ راه معروف ابريشم كه شرق و غرب را به هم متصل
مينموده از خوي عبور ميكرده است. درصدر اسلام طبق نوشته اصطخري و نقشه
موجود در كتاب المسالك و الممالك ، بزرگراهي كه عربستان را به ماوراي خزر و
ارس و اردبيل و مركز آذربايجان وصل ميكرده از خوي ميگذشته است.
|
